İçeriğe geç
BOZKURTOyuncu Forumu
55 yiğit oyundaOyna

Göktürk Alfabesi: Harfleri, Okunuşu ve Çevirici

Göktürk alfabesi, Türklerin bilinen ilk alfabesidir. Orhun alfabesi ya da Köktürk yazısı da denir; en ünlü örnekleri 8. yüzyılda Moğolistan'daki Orhun Vadisi'ne dikilen Orhun Yazıtları'dır. Aşağıya adını ya da bir cümleyi yaz, Göktürk harfleriyle nasıl yazıldığını gör.

Göktürk alfabesi çevirici

𐰉𐰆𐰔𐰸𐰆𐰺𐱃

Sağdan sola okunur; sözcükler ⁚ işaretiyle ayrılır. Çevirici yazıtlardaki kuralları basitleştirerek uygular: ünsüzün kalın ya da ince biçimini hecesinin ünlüsüne göre seçer, a ve e'yi yalnız sözcük sonunda yazar; c, f, h, j ve v gibi Göktürk alfabesinde olmayan sesleri en yakın harfle karşılar. Akademik bir okuma değil, yaklaşık bir yazımdır.

Göktürk alfabesi nedir?

Göktürk alfabesi, 6. yüzyılda Orta Asya'da kurulan Göktürk Kağanlığı döneminde kullanılan ve Türkçenin seslerine göre biçimlenmiş bir yazıdır. Taşa ve tahtaya oyularak yazıldığı için harfleri köşelidir; bu yüzden runik yazıya da benzetilir. Bilinen en ünlü metinler, Türk adının Türkçe olarak geçtiği en eski belgeler arasında sayılan Orhun Yazıtları'dır. Yenisey Irmağı çevresinde de aynı yazıyla yazılmış çok sayıda mezar taşı bulunmuştur.

Göktürk harfleri tablosu

Göktürk alfabesinde genellikle 38 harf sayılır. Dört harf ünlüleri gösterir. Ünsüzlerin çoğunun, kalın sözcüklerde (a, ı, o, u) ve ince sözcüklerde (e, i, ö, ü) kullanılan iki ayrı biçimi vardır. Tabloda en sık kullanılan harfler var; yazıtlarda seyrek görülen birkaç harf daha bulunur.

Göktürk harfiOkunuşuNot
Ünlüler
𐰀a, eçoğu zaman yalnız sözcük sonunda yazılır
𐰃ı, i
𐰆o, u
𐰇ö, ü
İki biçimli ünsüzler: kalın / ince
𐰉 / 𐰋b
𐰑 / 𐰓d
𐰍 / 𐰏g, ğ
𐰞 / 𐰠l
𐰣 / 𐰤n
𐰺 / 𐰼r
𐰽 / 𐰾s
𐱃 / 𐱅t
𐰖 / 𐰘y
K sesinin beş biçimi
𐰴ka ile
𐰶kı ile
𐰸ko ve u ile
𐰚ke ve i ile
𐰜kö ve ü ile
Tek biçimli ünsüzler
𐰲ç
𐰢m
𐰯p
𐱁ş
𐰔z
İki sesi birden gösteren harfler
𐰭ng (ñ)Tengri: 𐱅𐰭𐰼𐰃
𐰨nç
𐰦nt, nd
𐰡lt, ld
𐰪ny

Nasıl okunur, nasıl yazılır?

  • Sağdan sola yazılır ve okunur.
  • Sözcükler iki nokta (⁚) ile birbirinden ayrılır.
  • Ünsüzün biçimi sözcüğün kalın mı ince mi olduğunu da gösterir. Bu yüzden a ve e ünlüsü çoğu zaman yazılmaz, yalnız sözcük sonunda yazılır. Örneğin "alp" iki harfle yazılır: 𐰞𐰯, "bilge" ise sondaki e ile: 𐰋𐰃𐰠𐰏𐰀.
  • K sesinin yanındaki ünlüye göre beş biçimi vardır: a ile 𐰴, ı ile 𐰶, o ve u ile 𐰸, e ve i ile 𐰚, ö ve ü ile 𐰜.
  • nç, nt, lt ve ng gibi yan yana gelen bazı ünsüzler tek harfle yazılır. "Tengri" (gök tanrısı) böyle yazılır: 𐱅𐰭𐰼𐰃.

Orhun Yazıtları

Orhun Yazıtları, Göktürk Kağanlığı'nın 8. yüzyılda diktirdiği anıt taşlardır. En bilinenleri Kül Tigin (732), Bilge Kağan (735) ve Tonyukuk (720'ler) yazıtlarıdır. Yazıtları 1889'da Rus araştırmacı Nikolay Yadrintsev Orhun Vadisi'nde buldu; Göktürk harflerini 1893'te Danimarkalı dil bilimci Vilhelm Thomsen çözdü. Kül Tigin yazıtındaki şu sözler en çok bilinenlerdir:

Üze kök teŋri basmasar, asra yer telinmeser, Türk budun, ilingin törüngin kim artatı udaçı erti?

Üstte gök çökmedikçe, altta yer delinmedikçe, ey Türk milleti, ilini ve töreni kim bozabilir?

Bozkurt Online'da Göktürk yazısı

Bozkurt Online'ın giriş ekranındaki logoda oyunun adı Göktürk harfleriyle yazılıdır: 𐰉𐰆𐰔𐰸𐰆𐰺𐱃. Sağdan sola okunduğunda harfler şöyledir: 𐰉 b, 𐰆 o, 𐰔 z, 𐰸 k (u ile), 𐰆 u, 𐰺 r, 𐱃 t. Oyunun ilk haritası Ötüken de 𐰇𐱅𐰜𐰤 diye yazılır; Göktürklerin kutsal saydığı Ötüken'in adı yazıtlarda da geçer.

Yiğidine Türk tarihinden bir ad vermek istersen Türk isimleri sözlüğüne bak; her adın Göktürk harfleriyle yazılışı da orada.

Ücretsiz oynaTürk mitolojisi dünyasında geçen tarayıcı MMORPG'si: indirme yok, kurulum yok.

Sık sorulan sorular

Göktürk alfabesi kaç harftir?
Genellikle 38 harf sayılır: dördü ünlüleri, gerisi ünsüzleri gösterir. Bazı harfler yalnız belli yazıtlarda görüldüğü için kaynaklara göre sayı biraz değişebilir.
Göktürk alfabesi nasıl okunur?
Sağdan sola okunur. Sözcüklerin arasında iki nokta (⁚) bulunur.
Adımı Göktürk harfleriyle nasıl yazarım?
Sayfanın başındaki çeviriciye adını yaz; sonucu Kopyala düğmesiyle alabilirsin.
Orhun Yazıtları nerede?
Moğolistan'da, Orhun Irmağı'nın vadisindedir. Kül Tigin ve Bilge Kağan yazıtları birbirine yakındır; Tonyukuk yazıtı biraz daha doğudadır.

İlgili sayfalar

Şu anda oyunda55 yiğit
Konular47
İletiler106
Forum üyeleri50
Aramıza son katılanotuzbiroğulları